Çocuk Mahkemeleri ve Çocuk İnfaz Müesseseleri

Naci Şensoy, “Çocuk Suçluluğu – Küçüklük – Çocuk Mahkemeleri ve İnfaz Müesseseleri“, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 15/4, 1949.

• ÜÇÜNCÜ KISIM: Çocuk mahkemeleri ve çocuk infaz müesseseleri
• BİRİNCİ BÖLÜM: Çocuk Mahkemeleri
  • § 1 — Çocuk mahkemelerine müteallik umumî mülâhazalar :
    • I — Mütahassis hâkim esası :
    • II — Tek veya toplu hâkim esası :
    • III — Muhakeme usulünde hususiyet :
  • § 2 — Muhtelif memleketlerde çocuk mahkemelerinin kuruluşu, geçirdiği istihaleler, takip olunan muhakeme usulü :
    • I — Çocuk mahkemelerinin kuruluşu ve geçirdiği istihaleler :
      • 1 — Fransa’da :
      • II — İngiltere’de :
      • III — Belçika’da :
      • IV — Almanya’da :
      • V — İtalya’da :
      • VI — İsviçre’de :
      • VII — Birleşik Amerika’da :
        • A — Çocuk mahkemelerinin tarihçesi :
        • B — Amerika Birleşik Devletleri Çocuk Mahkemeleri :
    • II — Çocuk mahkemelerinde takip olunan muhakeme usulü :
      • I — Fransa’da :
      • II — İngiltere’de :
      • III — Belçika’da :
      • IV — Almanya’da :
      • V — İtalya’da :
      • VI — İsviçre’de :
      • VII — Amerika’da :
    • III — Çocuk mahkemelerini kabul etmiş olan diğer memleketler :
  • § 3 — Milletler Arası çalışmalar – çocuk mahkemelerinin selâhiyet derecesi :
    • I — Milletler Arası Kongreler :
    • II — Çocuk mahkemelerinin selâhiyet derecesi :
  • § 4 — Çocuk mahkemeleri tarafından verilen kararlar :
    • I — Terbiye tedbirleri :
      • 1 — Mahiyeti :
      • II — Kimler hakkında tatbik edildiği :
      • III — Nevileri :
        • A — Sırf terbiyevî olan tedbirler :
        • B — Nezaret altında serbestî sistemi :
          • a — Kimler hakkında tatbik edildiği :
          • b — Tarihçesi :
          • c — Gözeticilerin nasıl ve kimler arasından seçileceği:**
          • d — Muhtevası :
          • e — Ne vakit nihayete ereceği :
    • II — Tenkil tedbirleri ve bunları tamamlayıcı tedbirler :
      • 1 — Tamamlayıcı tedbirlerin vaz’ı ile güdülen gaye :
      • II — Tamamlayıcı tedbirlerin nevileri :
        • A — Adlî af ve hükmün tehiri :
        • B — Cezanın meşruten tecili :
        • C — Şartla salıverilme :
  • § 5 — Çocuk mahkemelerinin kararları aleyhine kanun yolları :
• İKİNCİ BÖLÜM: Çocuk İnfaz Müesseseleri
  • § I — Tarihçe :
  • § II — Çocuk infaz müesseselerinin esasları :
    • I — Çocuk infaz müesseselerinin tamamiyle müstakil olması :
    • II — Çocuk infaz müesseselerinin ehil kimseler tarafından idare olunması :
    • III — Mahsus bir rejimin tatbiki :
      • 1 — Penitentiaire sistem :
      • 2 — Tedrici serbestî sistemi :
        • A — Belçika’da :
        • B — Almanya’da :
        • C — İngiltere’de :
        • D — Fransa’da :
      • § 3. — Self-Govemement sistemi :
      • 3 — Ankara Çocuk Islâh evinin infaz sistemi:
  • § 4. — Çocuk infaz müesseselerine müteâllik düşüncelerimiz:
    • I — Ayrı ve müstakil bir bina :
    • II — Yetişmiş ehil personel :
    • III — Uslandırma metodu :
• NETİCE

Buraya kadarki izahlarımızdan bir netice çıkarmak lâzım gelirse denebilir ki, suçlu çocuk meselesi zamanımızın en izdirabaver bir meselesi olmakta devam etmektedir. En sıhhatli istatistikler gibi, en basit ve kolay müşahedeler, bir taraftan çocuk suçluluğunun endişe verici nisbetler içinde arttığını, diğer taraftan vasati suçluluk yaşının seri bir münhani halinde indiğini göstermektedir; çocuk suçluluğunun artması gibi bir durumun vehameti üzerinde uzun uzun durmağa mahal olmasa gerektir; şu kadar söyliyelim ki, yarının tehlikeli suçluluğunun ifadesini, çocuk suçluluğunda bulduğu muhakkaktır. Bu nokta bütün dünyaca anlaşılmış, cezacı, ahlâkçı, içtimaiyatçı, ruhiyatçı, kanun vazıı… bu çok büyük sosyal tehlike ile mücadeleye koyulmuştur; bunların münferit veya müşterek çalışma ve gayretlerinin neticesi olarak doğrudan doğruya zamanımız ceza hukuku hareketine bağlanan ve bu hukukunun esaslarını karakterize eden bazı umumi kaidelere varılmıştır:

• Her şeyden önce, sosyetenin menfaati gibi, vazifesinin de muayyen bir devre içinde bulunan çocukları cezalandırmak değil, ıslah etmek olduğuna bunun için de onun tenkilî hukukun sahası dışına çıkarılması, ceza telâkkisinden uzak bulundurulması iktiza eylediği anlaşılmıştır.
• Çocuk muvacehesinde sosyetenin takip etmesi muktazi yegâne gayenin, onu uslandırmağa matuf olması zarurîdir. Muasır ilim, hukukî ve ahlâki hayatın teşekkülünde sosyal muhitin, irsiyetten çok daha fazla rolü olduğunu göstermiştir. İzdirap vermek suretiyle korkutucu bir vasfı haiz olan cezanın çocuğa uygun olamayacağı, bunun yerine, ona, ahlâkî ve manevî bir terbiye vermek lâzımgeldiği meydandadır.
• Terbiye ve uslandırma gayesi takip edilirken, suçlu çocuğun mesuliyet derecesi, temyiz kudretinin az veya çok inkişaf etmiş olup olmadığı, bunun gibi işlemiş olduğu fiilin ağırlığı nazarı itibare alınmamak lâzımdır.
• Suçlu çocuk müvacehesinde «tenkil» ekser ahvalde gayrı âdil ve gayrı müessir, bu sebepler dolayısıyle de ittihaz olunacak tedbirler «terbiyevî» ve «ıslâhî» olmak lâzım gelir.
• Manevî tehlikede bulunan çocukların bir suç işlemesini beklemenin yerinde ve doğru olamıyacağı, bunların da suçlu çocuklara benzetilip mahsus organ ve müesseselerce, haklarında gereken tedbirlerin alınması lâzım geleceği esasına ulaşılmıştır.

Bu izahlar gözönünde bulundurulduğu takdirde, bir suçlu çocuk problemile karşı karşıya bulunduğuna evvelce işaret ettiğimiz memleketimiz bakımından, hakikî ve ciddî inkılâp hükümlerini cami bir «çocuk mevzuatı»na olan şiddetli ihtiyaç kendiliğinden anlaşılır; daima memleketimizin hususiyetleri gözönünde bulundurulmak suretiyle, çeşitli bakımlardan çocukluğu istihdaf etmesi lâzım gelen bu mevzuat, fikrimizce şu esasları ihata ve derpiş etmelidir:

a) Yeni cereyanlara uyularak çocuğun mesuliyetini tesbite esas alınan temyiz kudreti mefhumu Ceza Kanunumuzdan çıkarılmalıdır; önce sırf terbiyevî tedbirlerin tatbik edilebileceği bir devre ihdas olunduktan sonra, bu devreden başlamak ve 18 yaşın ikmaline kadar devam etmek üzere ikinci bir devre tesis edilmeli, bu devre içinde suç işleyen çocuk, ayrıca kurulacak müşahede merkezlerinde esaslı bir tetkike tabi tutulmalı, böylece kendisini suçu işlemeğe sevkeden hakikî sebep ve saikler tesbit edildikten sonra, mütehassıs hâkim, çocuk hakkında muktazi tedbir hususunda karar ittihaz eylemelidir.

b) Medenî Kanun, Umumî Hıfzıssıhha Kanunu, İş Kanunu gibi müdevvenatta bulunan kimsesiz ve manen metrûk çocuklara matuf dağınık hükümler bir araya toplanmalı, çocuk mahkemelerinin selâhiyeti sadece suç işlemiş çocuklar bakımından tahdit edilmeyerek «manevî tehlikede bulunan çocuklar»a da teşmil edilmeli; bunlara müteâllik hükümlerin tatbikini hakikî ve ciddî bir vazife kaygusu ile sağlayacak ve çocuk mahkemelerine bağlı ve onların murakabesi altında mahsus teşekküller ihdas olunmalıdır.

c) Muhtelif terbiye ve ıslah müesseselerini terkeden çocukları himaye ve onlarda tekerrürü müessir bir şekilde önlemek mevzuunda resmî ve hususî teşekküllerin el ve iş birliği yapmalarını sağlayacak hükümler kabul edilmeli, infaz müesseseleri memurlarına da esaslı vazifeler tahmil olunmalı, hattâ resmî mahiyette ve mücerret bu işi vazife edinen mahsus bir teşkilât da vücude getirilmeli, hu suretle çocuğun yaşayış ve çalışma şartları daimî bir kontrole tabi tutulup, icap ve iktiza ettikçe, çocuğa maddî yardımda bulunabilmek sadedinde, teşkilât emrinde para bulundurulmalıdır.